Stap eens lekker uit je patroon

Mensen zijn gewoontedieren. We houden eigenijk helemaal niet zo van veranderingen. Oh, we zéggen het wel natuurlijk. Heerlijk om alles eens lekker om te gooien, alles anders te doen dan voorheen. Maar als puntje bij paaltje komt, dan zijn de veranderingen die we in ons leven aanbrengen helemaal niet zo spectaculair. Vasthouden aan wat je al lang kent, geeft houvast en dus een gevoel van veiligheid.

Dat begint al heel vroeg. Al van huis uit leren we onze patronen. Op jonge leeftijd zien we van onze ouders en andere belangrijke mensen in de omgeving ‘hoe het hoort’, ‘hoe wij de dingen doen’. Ook al verzet je je daar als kind op een gegeven moment tegen; toch blijkt dat ‘hoe wij de dingen doen’ diep in ons systeem is gegrift. Het is een gewoonte geworden die innerlijke veiligheid en houvast geeft.

In een relatie zorgen deze patronen nogal eens voor problemen. Wat voor de een vertrouwd is, zal dat voor de ander nooit worden. Als Hij van huis uit een Pietje Precies is en Zij wat meer van het type Vrijheid Blijheid, dan ontstaan vroeg of laat irritaties.

Maar er zijn nog veel schadelijker patronen waarin je samen terecht kunt komen. Dat zijn de patronen van het gedrag ten opzichte van elkaar. Een van die schadelijke patronen is de manier waarop je altijd op dezelfde manier gekwetst reageert bij een gedraging of opmerking van de ander. Voel je je werkelijk op al die momenten gekwetst, of schiet je vanzelf in dezelfde reactie als altijd? De kans is groot dat dat laatste het geval is. En de kans is ook aanzienlijk dat je partner dan als tegenreactie eveneens in een oud patroon schiet. “Hoe kóm je erbij dat ik je hebt gekwetst? Ik heb alleen maar gezegd… “

Samen in een patroon zitten betekent samen in een kringetje ronddraaien. Discussies, conflicten en ruzies die dan ontstaan, zien er haast altijd hetzelfde uit. Hij voelt zich aangevallen, Zij ontkent heftig dat zij aanviel en legt het probleem (ook weer vanuit een patroon) terug bij Hem. Ronddraaien in dat kringetje gaat op een gegeven moment steeds sneller. Er is steeds minder voor nodig om samen in die patroongebonden mallemolen terecht te komen. Het gekke is: Hij en Zij hebben dat allebei best in de gaten. Je wéét beiden dat het niet goed gaat, dat zo met elkaar bezig zijn geen enkele oplossing biedt. Maar de weerstand om het patroon te doorbreken is te groot. Vasthouden aan wat je kent, zelfs al is het niet prettig, is altijd nog veiliger dan plotseling op een heel andere manier reageren.

Juist omdat patronen patronen zijn, is het erg lastig om er uit te stappen. Dat gaat niet vanzelf: daar is een bewuste keuze voor nodig. Maar voor je die keuze kunt maken, moet je eerst het patroon en de manier waarop je daar telkens in terecht komt, herkennen. Er is bewustwording nodig, ook samen: Kijk, daar doen we het weer! Pas als je je bewust wordt van het feit dat je reageert vanuit de oude gewoonte, de bekende weerstand, dán ontstaat er een mogelijkheid om het patroon te doorbreken.

Bij veel stellen is een van de belangrijkste veranderingen die nodig zijn: de neiging om direct op de ander te reageren en het probleem terug te leggen. De zin: “Ik heb alleen maar…” doet nooit recht aan het gevoel of het verwijt waar je partner uiting aan heeft gegeven. Heeft Hij eigenlijk wel geluisterd naar wat Zij precies zei? Heeft Zij gevraagd wat Hij precies bedoelde, heeft ze om verduidelijking gevraagd?

De beste mogelijkheid om oude patronen te leren doorbreken is nieuwsgierig worden. Nieuwsgierig of er misschien andere manieren zijn om dingen te doen (en dan nog heb je de keuze of je dat echt wilt). Nieuwsgierig naar hoe jullie samen terecht zijn gekomen op die oude tocht die je al zo vaak hebt afgelegd. Nieuwsgierig ook naar wat de ander precies bedoelt, naar wat achter het terugkerende verwijt zit.

Het mooie van nieuwsgierigheid is dat er geen oordeel aan verbonden is. Als je nieuwsgierig bent, dan heb je een open houding, en dan ben je bereid om eens ergens op een heel andere manier naar te kijken.

Juist dán ontstaat de mogelijkheid om uit een patroon te stappen. Nog mooier: om dat samen te doen. Zowel Hij als Zij zullen verbaasd om zich heen kijken als ze zien wat een ruimte er ineens ontstaat.

Paul Houkes