Zelfexpressie is niet altijd eenvoudig

Het is zo gemakkelijk gezegd: Laat horen wat je op je lever hebt, spreek je uit over wat je dwars zit. Maar voor veel mensen is dat niet vanzelfsprekend. Ook in een partnerrelatie is het niet altijd gemakkelijk om te zeggen wat je vindt of voelt. Ja, wel als het gaat over dingen die buiten jezelf liggen, maar het is ingewikkelder als het persoonlijk wordt, als het echt over jezelf gaat.

We hebben vaak van huis uit niet geleerd om te zeggen hoe het werkelijk met ons is. Ouders geven daar lang niet altijd de gelegenheid voor. "Je hebt niets te willen" of: "Spuit elf geeft ook modder" zijn bepaald geen stimulerende opmerkingen die een kind ertoe aanzetten om vrijuit te vertellen wat hij ervaart of hoe hij zich voelt over een bepaalde situatie. Veel kinderen leren hierdoor dat ze maar beter hun mond kunnen houden, want dan komt er tenminste geen gedonder.
Zo’n patroon is vaak in het latere leven nog volop aanwezig. Zeker in een relatie is dat hinderlijk. Als je je in het comntact met je partner niet uitspreekt, dan laat je je ook niet kennen. Je kunt door je lief dan ook niet worden erkend en begrepen. Want hoe fantastisch die partner misschien ook is en welke geweldige eigenschappen hij of zij ook heeft, gedachten lezen hoort daar nu eenmaal niet bij.

Als het belangrijk is om jezelf in je relatie te laten horen, wat is er dan voor nodig om dat op een goede manier te kunnen doen? Eigenlijk maar een ding: de zekerheid dat je partner bereid is naar je te luisteren. Van zijn of haar kant is erkenning van jou nodig, ongeacht wat de inhoud van je boodschap is. En daar begint dan meteen het volgende probleem. Want is het voor je partner wel mogelijk om die erkenning te geven, zeker als je iets over hem of haar te zeggen hebt? Schiet die direct in de verdediging, of levert het meteen ruzie op, omdat hij of zij een heel ander beeld van de werkelijkheid heeft?
Dat laatste is precies waar het om gaat: het beeld van de werkelijkheid dat beide partners hebben is lang niet altijd hetzelfde. Vaak verschilt dat beeld zelfs behoorlijk. De uitdaging is om die beide beelden naast elkaar te laten bestaan.

Jezelf laten horen, jezelf tot expressie brengen, is dus: jouw wereldbeeld duidelijk maken. Uitdrukking geven aan wat jouw ervaring is, hoe je tegen de dingen aankijkt, hoe je je voelt. Op het moment dat je dat doet, is er even geen ruimte voor het wereldbeeld van de ander. Daar hoeft in dit stadium ook geen aandacht voor te zijn. Ook gaat het er niet om dat je probeert je partner te beïnvloeden. Zelfexpressie gaat over jezelf en vereist dus zogenaamde ‘ik-boodschappen’, in plaats van ‘jij-boodschappen’.
Belangrijk is hoe het tijdens jouw zelfexpressie met je partner gaat. Kan die luisteren, ook als het om een onderwerp gaat dat hem of haar direct raakt? Dat is wel nodig. Want jouw zelfexpressie is alleen mogelijk als die door de ander ontvangen wordt. En dat niet alleen: je hebt erkenning nodig, signalen dat je gehoord wordt en dat jouw wereldbeeld er mag zijn, ook al verschilt dat met dat van je partner.

Dat luisterende oor bieden en het erkennen van jouw manier van kijken is voor de ander niet altijd gemakkelijk. Ook aan die kant is er iets nodig, namelijk de zekerheid dat er hierna een fase komt waarin de rollen zullen zijn omgedraaid, waarin hij of zij een andere werkelijkheid mag laten zien.

Jezelf aan elkaar uitspreken kost dus tijd, omdat het nodig is dat eerst de een, en pas daarna de ander zijn ‘ik-boodschappen’ op tafel legt. Beide tegelijk, als directe reactie op de ander, werkt niet. Je komt dan misschien wel tot een gesprek, maar dat zal vermoedelijk een gesprek zijn waarin beiden niet het gevoel hebben dat er echt naar hem of haar is geluisterd. Twee mensen die elk met expressie bezig zijn, zijn beiden aan het zenden. En als beiden zenden, dan is er niemand die ontvangt. Noch de een, noch de ander zal er dan in slagen om zichzelf te laten horen. Er luistert immers niemand.

Paul Houkes